Uitreiking Meestervertellers: ‘Wanneer stop je met filmen en ben je gewoon mens?’

Experimentele vormen
Sommige verhalen vielen de jury op door hun bijzondere vorm. Of vormen, in het geval van De 11 stemmen van Srebrenica. Marjolein Koster, Alma Mustafić en Robin de Puy maakten een podcast, fototentoonstelling, serie artikelen en korte documentaire over Bosnische Nederlanders die de genocide 30 jaar geleden meemaakten. Ze wilden die mensen eervol portretteren en hun perspectief, dat niet vaak wordt gehoord in Nederland, onder de aandacht brengen.

Stripverhalen zie je nauwelijks in kranten. Broers Jarl en Adriaan van der Ploeg hadden samen met illustrator Matteo Bal al langer het idee om een graphic novel te maken. Het was belangrijk een verhaal te hebben dat moeilijk te fotograferen is: of een historisch verhaal, of het verhaal van een dromer, waarbij de beelden zich vooral in het hoofd van de hoofdpersoon afspelen. In de excentrieke selfmade millionaire Hennie van der Most bleken ze het perfecte stripfiguur te hebben gevonden voor hun verhaal Luchtkasteel aan de Maas.

Je ziet het niet vaak dat een podcast volledig zonder voice-over wordt gemaakt. Geen stem die duidt wat er gezegd wordt of de luisteraar bij de hand neemt in het verhaal. Het was een heel bewuste keuze van Heleen Hummelen en Wieky de Boer bij Liefste Lies. En het maakte dat ze heel goed moesten nadenken over de vragen die ze stelden aan de geïnterviewden en de informatie die vooraf wel of juist niét gaven. Ze konden zelf immers niks toevoegen.

Personages
Sara Kolster maakte de documentaire Blauwdruk samen met Perla Joy, die zelf ook geïnterviewd wordt in de film. Perla legde als ervaringsdeskundige contact met de andere personages. Aanvankelijk zou ze zelf niet eens een rol hebben in de film. Nu vertelt ze samen met haar zus hoe haar moeder haar vader vermoordde toen ze zestien jaar was. En hoe ze daarna hun leven moesten oppakken.

Personages vinden voor de podcast Onaantastbaar was een ontzettend lastig verhaal. In 2005 hoorde Jair Stein voor het eerst over het wangedrag van Frank William als directeur van de Nederlandse Moslim Omroep. Huda Rais en Jan Maarten Deurvorst sloten bij hem aan en nu is de podcast er. ‘Ik heb nog nooit zo lang, in mijn werkende leven, achter mensen aan gezeten voordat ik met ze aan tafel kon zitten voor opnames’, horen we Jair in een van de negen afleveringen zeggen. Uiteindelijk verzamelden de drie bergen aan audiomateriaal, en prijst Huda Jair om het verhaal dat hij ervan heeft weten te maken. ‘Het schrijven ging me ontzettend goed af’, vertelt Jair, ‘ik had vier afleveringen geschreven en dat zag er fantastisch uit. Als je verzuipt in materiaal moet je niet gaan terugluisteren, want dan wordt alles fantastisch, of je kan het allemaal weggooien. Maar uitgewerkt in audio bleken ze ruim twee uur per aflevering te duren. En toen ben ik gewoon helemaal stukgegaan.’ Met veel input van Huda, Jan Maarten, andere makers/eindredacteuren en luisterpanels heeft hij het weten terug te brengen.

Maarten van Gestel probeerde een lift te krijgen in een privéjet naar Brazilië. Als klimaatjournalist bij Trouw probeert hij ieder jaar op een originele manier op de klimaattop te komen. ‘Ik heb wel eens geleerd: een goed verhaal heeft een hoofdpersonage met een doel en met wie je kan meeleven. En dan heel veel obstakels. Dan wordt het spannend. Het feit dat het heel moeilijk is en niet lukt voor mijn doel desastreus, maar puur voor het verhaal is het wel makkelijk als je heel veel obstakels, problemen, en lastigheden hebt.’ En die had hij genoeg: van de manager van Memphis Depay tot de president van Portugal.

Complexe verhalen
Het tweede duo broers van de avond, Maarten en Lennart Stuyck, legde een verband tussen een verijdelde aanslag in België en de arrestatie van een Belg in Iran in de documentaireserie De deal met Iran. Het leidt tot een gevangenenruil in 2023, waardoor Olivier Vandecasteele weer vrijkomt. Daar is veel zowel voor als tegen te zeggen. Lennart: ‘We hebben ervoor gekozen om in belgië het verhaal te vertellen dat die deal er moet komen: Vandecasteele is op sterven na dood en zit al 1,5 jaar in een cel van één vierkante meter met het licht constant aan. Anderzijds laat je een terrorist vrij die heel veel slachtoffers op zijn geweten heeft. Die kant hebben we belicht door het verhaal in Zweden te vertellen.

De Volkskrant-podcast Niemandsland gaat over mensen met ernstige psychische problemen die tussen wal en schip vallen. Het is in essentie een beleidsverhaal: het gaat over financieringsstromen en een gat in het zorgstelsel. ‘Dat is niet sexy’, zoals Dija Kabba het noemt. Om die reden introduceerden zij en Elsbeth Stoker dat onderdeel van het verhaal pas in aflevering drie. ‘Daarvoor hoor je waar het om gaat en wat er vanaf hangt. Dat zorgt ervoor dat je wat voelt voor dat gat in het zorgstelsel.’

Fly on the wall
Elja Looijestijn kwam Ron en Ramona op het spoor door een verhaal dat ze voor de VPRO Gids wilde maken over de mensen die veel Google Reviews schrijven. Ze ontdekte dat Ron dat meer dan tweeduizend keer had gedaan en dat het bovendien deel uitmaakte van een obsessie om lijstjes af te werken. Alle sterrenrestaurants, uitkijktorens en kastelen in Nederland zijn inmiddels afgevinkt, zeggen Ron en Ramona in de zaal van de Brakke Grond. Wat wordt het volgende? ‘Alle veerponten en alle midgetgolfbanen’, zegt Ramona.

De drie makers van Basisschool Balder – Evy De Ceur, Ciska Snauwaert en Sarah D’Haeyer – liepen een heel jaar mee op een Brusselse basisschool in een probleemwijk. Op alle moeilijke en heftige momenten waren ze erbij om te filmen. Ook toen de directeur aan de ouders moest vertellen dat er een klas gesloten ging worden. ‘Toen stonden we zelf met tranen in de ogen’, vertelt Sarah. ‘Dat vind ik nog altijd een van de moeilijkste dingen tijdens het proces: wanneer stop je met filmen ben je gewoon mens?’ Na de uitzendingen was er veel hoop en een gevoel van trots er nog te staan. Maar toen kwam er een nieuwe inspectie, mede naar aanleiding van de reeks. ‘Dat hadden wij ook niet verwacht. De politiek heeft willen aantonen dat het aan die school ligt, terwijl heel duidelijk is dat het een maatschappelijk probleem is.’ Toch zorgde de reeks er ook voor dat veel docenten kwamen solliciteren en vrijwilligers uit de buurt komen helpen.

Foto’s: Romain Beker